Η Εξέλιξη της Στοχοθεσίας: Από την Αρχή Σήμερα

Στην καρδιά αυτού του κινήματος βρίσκεται η θεμελιώδης ανθρώπινη παρόρμηση για την εκλογίκευση του μέλλοντος και τη μετατροπή της αόριστης επιθυμίας σε συγκεκριμένο, μετρήσιμο αποτέλεσμα. 1

Η κατανόηση της απαρχής της στοχοθεσίας απαιτεί μια αναδρομή στις ρίζες της τελεολογικής σκέψης, όπου ο σκοπός δεν θεωρούνταν απλώς ένα εργαλείο παραγωγικότητας, αλλά η κινητήριος δύναμη της ίδιας της ύπαρξης. 3

Φιλοσοφικά Θεμέλια: Από την Αριστοτελική Τελεολογία στη Γνωστική Επανάσταση

Η έννοια της στοχοθεσίας εδράζεται στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία, με τον Αριστοτέλη να θέτει τις βάσεις μέσω της θεωρίας της τελικής αιτιότητας.1 Κατά τον Αριστοτέλη, κάθε έμβιο ον και κάθε ανθρώπινη δράση καθοδηγείται από ένα «τέλος», έναν τελικό σκοπό που δίνει νόημα και κατεύθυνση στην κίνηση.2

Αυτή η τελεολογική προσέγγιση εισήγαγε την ιδέα ότι η πρόθεση για ένα μελλοντικό αποτέλεσμα μπορεί να λειτουργήσει ως αιτία για την παρούσα δράση.2

Στην αριστοτελική σκέψη, ο σκοπός (final cause) είναι αυτό «χάριν του οποίου» γίνεται κάτι, μια έννοια που αιώνες αργότερα ο Edwin Locke θα χρησιμοποιούσε για να θεμελιώσει την επιστημονική μελέτη της στοχοθεσίας, υποστηρίζοντας ότι οι στόχοι είναι οι άμεσοι ρυθμιστές της ανθρώπινης δράσης.3

Η μετάβαση από τη φιλοσοφική εικασία στην ψυχολογική θεωρία επιταχύνθηκε στα τέλη του 19ου αιώνα. Οι πρώιμοι ψυχολόγοι, όπως ο William James και ο William McDougall, προσπάθησαν να ερμηνεύσουν τη στοχοκατευθυνόμενη συμπεριφορά μέσα από το πρίσμα των ενστίκτων.5

Ο McDougall, αναπτύσσοντας την «ορμική ψυχολογία» (hormic psychology), υποστήριξε ότι οι άνθρωποι διαθέτουν έμφυτες βιολογικές τάσεις που τους ωθούν προς συγκεκριμένους στόχους, ακόμη και αν δεν συνειδητοποιούν πάντα τον απώτερο σκοπό της δράσης τους.7

Αυτή η θεώρηση παρείχε μια βιολογική βάση στη στοχοθεσία, υποδεικνύοντας ότι η επιδίωξη σκοπών είναι εγγενές χαρακτηριστικό της ανθρώπινης φύσης και όχι απλώς ένα κοινωνικό κατασκεύασμα.6

Η σύγκρουση μεταξύ της ορμικής ψυχολογίας και του συμπεριφορισμού (behaviorism) κατά το πρώτο μισό του 20ού αιώνα ήταν καθοριστική. Ενώ οι συμπεριφοριστές απέρριπταν τις έννοιες του σκοπού και της πρόθεσης ως μη παρατηρήσιμες, η ανάγκη για την ερμηνεία της σύνθετης ανθρώπινης δράσης οδήγησε στην επανεκτίμηση των γνωστικών διαδικασιών.7

Η σταδιακή παραδοχή ότι η ανθρώπινη δράση δεν είναι μια απλή αντίδραση σε εξωτερικά ερεθίσματα, αλλά μια διαδικασία που μεσολαβείται από νοητικές αναπαραστάσεις μελλοντικών καταστάσεων, αποτέλεσε το υπόβαθρο για τη γέννηση των σύγχρονων θεωριών παρακίνησης.4

Η Διοικητική Επανάσταση του Peter Drucker: Το MBO ως Σημείο Καμπής

Η μετατροπή της στοχοθεσίας από ψυχολογική θεωρία σε λειτουργικό σύστημα διοίκησης πραγματοποιήθηκε το 1954, όταν ο Peter Drucker εξέδωσε το εμβληματικό του έργο The Practice of Management.1

Ο Drucker εισήγαγε τη «Διοίκηση μέσω Στόχων» (Management by Objectives – MBO), μια προσέγγιση που έμελλε να αλλάξει ριζικά τον τρόπο λειτουργίας των οργανισμών παγκοσμίως.11

Η καινοτομία του Drucker δεν έγκειτο μόνο στον προσδιορισμό στόχων, αλλά στη μετατόπιση της εστίασης από τον έλεγχο των διαδικασιών στον έλεγχο των αποτελεσμάτων μέσω της συμμετοχής των εργαζομένων.13

Η φιλοσοφία του MBO βασιζόταν στην ανθρωποκεντρική παραδοχή ότι οι εργαζόμενοι είναι πιο παραγωγικοί και αφοσιωμένοι όταν εμπλέκονται στη διαδικασία καθορισμού των δικών τους στόχων.11

Αντί για την παραδοσιακή επιβολή εντολών από την κορυφή της ιεραρχίας, ο Drucker πρότεινε έναν διάλογο μεταξύ μάνατζερ και υφισταμένου, όπου οι ατομικοί στόχοι ευθυγραμμίζονται με τη στρατηγική της επιχείρησης.13

Αυτή η διαδικασία δημιούργησε ένα αίσθημα ιδιοκτησίας και ευθύνης, μετατρέποντας τον εργαζόμενο από παθητικό εκτελεστή σε ενεργό συμμέτοχο στην επιτυχία του οργανισμού.16

Η εισαγωγή της έννοιας του «εργαζόμενου της γνώσης» (knowledge worker) από τον Drucker ήταν επίσης κομβική.

Σε μια οικονομία που βασίζεται στην πληροφορία και την πνευματική εργασία, η παραδοσιακή επιτήρηση καθίσταται αδύνατη.15

Ο στόχος γίνεται το «εργαλείο ελέγχου» του ίδιου του εργαζόμενου, επιτρέποντάς του να αυτορυθμίζεται και να αξιολογεί την απόδοσή του με βάση σαφή κριτήρια.15 Το MBO υιοθετήθηκε από κολοσσούς όπως η Hewlett-Packard και η IBM, καθιερώνοντας τη στοχοθεσία ως την «κοινή γλώσσα» της επιχειρηματικότητας.11

Ωστόσο, η εφαρμογή του MBO αποκάλυψε και σημαντικές αδυναμίες. Με την πάροδο των δεκαετιών, το σύστημα συχνά κατέληξε να είναι γραφειοκρατικό, με ετήσιους κύκλους στοχοθεσίας που ήταν πολύ αργοί για το μεταβαλλόμενο περιβάλλον της αγοράς.14

Επιπλέον, η στενή σύνδεση των στόχων με τα συστήματα ανταμοιβών οδήγησε συχνά σε «ασφαλείς» επιλογές, όπου οι εργαζόμενοι έθεταν εύκολους στόχους για να εξασφαλίσουν το μπόνους τους, καταπνίγοντας την καινοτομία και το ρίσκο.13

Η Επιστημονική Θεμελίωση: Edwin Locke και η Ψυχολογία της Απόδοσης

Ενώ η διοικητική επιστήμη εφάρμοζε τους στόχους στην πράξη, η ακαδημαϊκή έρευνα κατά τη δεκαετία του 1960 άρχισε να χαρτογραφεί τους μηχανισμούς μέσω των οποίων οι στόχοι επηρεάζουν την ανθρώπινη συμπεριφορά.

Η συνεργασία των Edwin Locke και Gary Latham οδήγησε στη διαμόρφωση της «Θεωρίας της Στοχοθεσίας» (Goal Setting Theory), η οποία θεωρείται σήμερα μία από τις πιο ισχυρές και τεκμηριωμένες θεωρίες στην οργανωσιακή ψυχολογία.1

Η θεμελιώδης ανακάλυψη των Locke και Latham ήταν ότι η απόδοση είναι ανάλογη της δυσκολίας και της εξειδίκευσης του στόχου.4 Μέσα από εκατοντάδες μελέτες, απέδειξαν ότι τα άτομα που επιδιώκουν συγκεκριμένους και προκλητικούς στόχους επιτυγχάνουν σταθερά καλύτερα αποτελέσματα από εκείνα που επιδιώκουν αόριστους στόχους ή απλώς προσπαθούν για το καλύτερο.22

Οι στόχοι λειτουργούν μέσα από τέσσερις βασικούς μηχανισμούς:

1. Κατεύθυνση της προσοχής: Οι στόχοι εστιάζουν την ενέργεια του ατόμου σε δραστηριότητες που σχετίζονται με τον σκοπό, απομακρύνοντάς την από άσχετους περισπασμούς.4
2. Κινητοποίηση προσπάθειας: Οι δυσκολότεροι στόχοι απαιτούν μεγαλύτερη προσπάθεια, και τα άτομα ανταποκρίνονται αυξάνοντας την ένταση της δράσης τους.4
3. Επιμονή: Η ύπαρξη ενός στόχου παρατείνει τη διάρκεια της προσπάθειας, ιδιαίτερα όταν δεν υπάρχουν χρονικοί περιορισμοί.4
4. Ανάπτυξη στρατηγικών: Οι στόχοι ωθούν το άτομο να αναζητήσει ή να δημιουργήσει νέες μεθόδους και δεξιότητες για την επίτευξή τους.4

Μια κρίσιμη παράμετρος που ανέδειξε η έρευνα ήταν η σημασία της ανατροφοδότησης (feedback). Χωρίς πληροφορίες για την πρόοδο, ο στόχος χάνει τη ρυθμιστική του ισχύ, καθώς το άτομο δεν μπορεί να προσαρμόσει την προσπάθεια ή τη στρατηγική του.4

Επίσης, η αυτοαποτελεσματικότητα (self-efficacy) – η πίστη του ατόμου στις ικανότητές του – λειτουργεί ως καταλύτης: όσοι διαθέτουν υψηλή αυτοαποτελεσματικότητα θέτουν υψηλότερους στόχους και δεσμεύονται περισσότερο σε αυτούς, δημιουργώντας έναν ενάρετο κύκλο επιτυχίας.3

Η Κωδικοποίηση της Επιτυχίας: SMART και η Δημοκρατικοποίηση της Στοχοθεσίας

Παρά την επιστημονική πρόοδο, υπήρχε ανάγκη για ένα απλό εργαλείο που θα επέτρεπε στους μάνατζερ της καθημερινότητας να εφαρμόζουν αυτές τις αρχές χωρίς να απαιτείται βαθιά γνώση της ψυχολογίας.

Αυτό το κενό κάλυψε ο George T. Doran το 1981 με την εισαγωγή του ακρωνυμίου SMART.26 Η μέθοδος SMART (Specific, Measurable, Assignable, Realistic, Time-bound) παρείχε ένα πλαίσιο ελέγχου για τη σύνταξη αποτελεσματικών στόχων, διασφαλίζοντας ότι κάθε στόχος είναι σαφής, παρακολουθήσιμος και χρονικά οριοθετημένος.28

Η υιοθέτηση του SMART ήταν αστραπιαία, καθώς το ακρωνύμιο λειτούργησε ως ένα ισχυρό μνημονικό σχήμα. Σε αντίθεση με τις σύνθετες θεωρίες του Locke, το SMART μπορούσε να διδαχθεί σε λίγα λεπτά και να εφαρμοστεί σε οποιοδήποτε επίπεδο του οργανισμού.28

Με την πάροδο του χρόνου, οι λέξεις που απαρτίζουν το ακρωνύμιο εξελίχθηκαν, με το “Assignable” να αντικαθίσταται συχνά από το “Achievable” και το “Realistic” από το “Relevant”, αντανακλώντας τη στροφή προς την προσωπική ευθύνη και τη στρατηγική ευθυγράμμιση.1

Παρά την επιτυχία του, το SMART δέχθηκε κριτική για την υπερβολική εστίαση στη ρεαλιστικότητα. Ορισμένοι μελετητές υποστήριξαν ότι η έμφαση στο “Achievable” μπορεί να αποτρέψει τους ανθρώπους από το να θέτουν πραγματικά φιλόδοξους στόχους που θα τους ανάγκαζαν να ξεπεράσουν τα όριά τους.23

Επίσης, το SMART τείνει να επικεντρώνεται στις εκροές (τι κάναμε) παρά στα αποτελέσματα (τι αντίκτυπο είχαμε), κάτι που οδήγησε στην ανάγκη για πιο δυναμικά πλαίσια στοχοθεσίας.1

Η Επανάσταση των OKRs: Από την Intel στην Google και το Σύγχρονο Επιχειρείν
Στα μέσα της δεκαετίας του 1970, ο Andy Grove, διευθύνων σύμβουλος της Intel, αναδιαμόρφωσε τη μέθοδο MBO του Drucker για να ανταποκριθεί στις ανάγκες της ταχύτατα αναπτυσσόμενης βιομηχανίας των ημιαγωγών.

Το αποτέλεσμα ήταν τα OKRs (Objectives and Key Results), ένα σύστημα που έδινε έμφαση στην ταχύτητα, τη διαφάνεια και την επιθετική στοχοθεσία.1 Ο Grove εισήγαγε τη διάκριση μεταξύ του «Τι» θέλουμε να πετύχουμε (Objective) και του «Πώς» θα μετρήσουμε την επιτυχία μας μέσω συγκεκριμένων ορόσημων (Key Results).12

Η πραγματική εκτόξευση των OKRs συνέβη το 1999, όταν ο John Doerr, πρώην στέλεχος της Intel και επενδυτής στην τότε νεοσύστατη Google, παρουσίασε τη μέθοδο στους Larry Page και Sergey Brin.12 Η Google υιοθέτησε τα OKRs ως το κεντρικό της σύστημα προγραμματισμού, χρησιμοποιώντας τα για να διατηρήσει την εστίαση και την ευθυγράμμισή της καθώς μεγάλωνε από μια μικρή ομάδα σε έναν παγκόσμιο κολοσσό.12

Η επιτυχία της Google κατέστησε τα OKRs το «ιερό δισκοπότηρο» της Silicon Valley, οδηγώντας στην υιοθέτησή τους από εταιρείες όπως η LinkedIn, η Spotify, το Netflix και η Amazon.12
Τα OKRs διαφέρουν από τα παραδοσιακά συστήματα σε αρκετά κρίσιμα σημεία:

Φιλοδοξία (Stretch Goals): Τα OKRs ενθαρρύνουν τους «στόχους-φεγγάρι» (moonshots).  Η επιτυχία σε ένα OKR συχνά θεωρείται το 60-70% της επίτευξής του, καθώς ένας στόχος που επιτυγχάνεται 100% θεωρείται εκ των υστέρων πολύ εύκολος.12

Σύντομοι Κύκλοι: Αντί για ετήσιους στόχους, τα OKRs καθορίζονται συνήθως ανά τρίμηνο, επιτρέποντας στους οργανισμούς να προσαρμόζονται γρήγορα στις αλλαγές της αγοράς.14

Διαφάνεια: Σε έναν οργανισμό που χρησιμοποιεί OKRs, οι στόχοι όλων, από τον CEO μέχρι τον ασκούμενο, είναι ορατοί σε όλους. Αυτό μειώνει τις σιωπηλές δομές (silos) και ενισχύει τη συνεργασία.12

Αποσύνδεση από Αμοιβές: Τα OKRs συνήθως δεν συνδέονται άμεσα με τα μπόνους, προκειμένου οι εργαζόμενοι να αισθάνονται ελεύθεροι να θέτουν εξαιρετικά δύσκολους στόχους χωρίς τον φόβο της οικονομικής τιμωρίας σε περίπτωση αποτυχίας.14

Η Ψυχολογία του “Self-Help”: Από την Επιστήμη στο Μαζικό Κίνημα

Παράλληλα με την εξέλιξη στα εταιρικά περιβάλλοντα, η στοχοθεσία γνώρισε μια εκρηκτική διάδοση στον χώρο της προσωπικής ανάπτυξης και της αυτοβοήθειας (self-help).

Από τη δεκαετία του 1980, η στοχοθεσία έγινε το κεντρικό «προϊόν» μιας ολόκληρης βιομηχανίας παρακίνησης, με πρωταγωνιστές όπως οι Zig Ziglar, Brian Tracy και Tony Robbins.33

Αυτοί οι ομιλητές μετέτρεψαν τις ακαδημαϊκές αρχές του Locke σε εύληπτα μηνύματα για το ευρύ κοινό, συνδέοντας τη στοχοθεσία με την έννοια της «προσωπικής μοίρας» και της οικονομικής επιτυχίας.33

Ο Zig Ziglar, για παράδειγμα, δίδασκε ότι η επιτυχία είναι ένα ταξίδι που απαιτεί έναν σαφή «οδικό χάρτη» μέσω γραπτών στόχων.33

Ο Tony Robbins χρησιμοποίησε τη στοχοθεσία ως μέσο για την αναδιάταξη των εσωτερικών αναπαραστάσεων του ατόμου, υποστηρίζοντας ότι οι στόχοι είναι το εργαλείο που επιτρέπει στον εγκέφαλο να φιλτράρει την πραγματικότητα και να εντοπίζει ευκαιρίες.33

Αυτή η περίοδος χαρακτηρίστηκε από μια «ευαγγελική» προσέγγιση στη στοχοθεσία, όπου η απλή πράξη της γραφής ενός στόχου παρουσιαζόταν συχνά ως μια σχεδόν μαγική πράξη δημιουργίας.36

Σε αυτό το πλαίσιο ρίζωσε και ο περίφημος μύθος της μελέτης του Yale/Harvard του 1953/1979. Σύμφωνα με αυτή την ιστορία, η οποία αναφέρεται σε αμέτρητα βιβλία και σεμινάρια, μόνο το 3% των αποφοίτων είχε γραπτούς στόχους, και 20 χρόνια αργότερα αυτή η μειοψηφία είχε συσσωρεύσει περισσότερο πλούτο από το υπόλοιπο 97% μαζί.35

Παρόλο που η μελέτη αυτή αποδείχθηκε μυθοπλασία – καθώς ούτε το Yale ούτε το Harvard διεξήγαγαν ποτέ τέτοια έρευνα – η επιβίωσή της για δεκαετίες καταδεικνύει πόσο βαθιά έχει εντυπωθεί στην κουλτούρα μας η πεποίθηση ότι η στοχοθεσία είναι ο απόλυτος παράγοντας διαφοροποίησης μεταξύ επιτυχίας και αποτυχίας.35

Η Ψηφιακή Εποχή: Studytube, Αισθητική Παραγωγικότητα και το Burnout

Στον 21ο αιώνα, η στοχοθεσία έχει μετασχηματιστεί σε ένα ψηφιακό οικοσύστημα. Η άνοδος των μέσων κοινωνικής δικτύωσης δημιούργησε νέες μορφές προβολής και κατανάλωσης της στοχοθεσίας. Το φαινόμενο “Studytube” στο YouTube, όπου δημιουργοί περιεχομένου μοιράζονται βίντεο με τη μελέτη τους, την οργάνωση των γραφείων τους και τη χρήση εφαρμογών όπως το Notion, έχει μετατρέψει την παραγωγικότητα σε αισθητική εμπειρία (aesthetic productivity).38

Η στοχοθεσία δεν είναι πλέον μια εσωτερική διαδικασία, αλλά μια δημόσια επιτέλεση.39
Η χρήση εφαρμογών παραγωγικότητας και η gamification (παιχνιδοποίηση) της στοχοθεσίας έχουν διπλή όψη. Από τη μία πλευρά, εργαλεία όπως το Duolingo ή το Strava χρησιμοποιούν την ψυχολογία των στόχων για να βοηθήσουν τους χρήστες να χτίσουν θετικές συνήθειες.41

Από την άλλη, η συνεχής παρακολούθηση δεδομένων και η κοινωνική σύγκριση μπορεί να οδηγήσουν σε «τοξική παραγωγικότητα», όπου το άτομο αισθάνεται ένοχο αν δεν είναι κάθε στιγμή «παραγωγικό».39

Έρευνες δείχνουν ότι οι influencers παραγωγικότητας συχνά προβάλλουν ένα μη ρεαλιστικό πρότυπο «τέλειας» οργάνωσης, το οποίο μπορεί να υπονομεύσει την αυτοεκτίμηση των ακολούθων τους αντί να την ενισχύσει.39

Η «εμμονή με τους στόχους» (goal fixation) έχει αναγνωριστεί ως σοβαρός κίνδυνος.

Όπως καταδεικνύουν μελέτες, η υπερβολική προσήλωση σε συγκεκριμένους αριθμητικούς στόχους μπορεί να οδηγήσει σε «tunnel vision», όπου οι εργαζόμενοι παραβλέπουν ηθικά ζητήματα ή μακροπρόθεσμες συνέπειες για να επιτύχουν το νούμερο.44

Το παράδειγμα της Wells Fargo, όπου οι υπάλληλοι άνοιγαν παράνομους λογαριασμούς για να πιάσουν τους επιθετικούς στόχους πωλήσεων, αποτελεί μια προειδοποιητική ιστορία για το πώς η στοχοθεσία μπορεί να γίνει τοξική όταν αποσυνδέεται από τις αξίες.44

Η Αντίδραση: Συστήματα, Αργή Παραγωτικότητα και η Επιστροφή στις Αξίες

Ως αντίβαρο στην πίεση της ακατάπαυστης στοχοθεσίας, έχει αναδυθεί τα τελευταία χρόνια ένα ισχυρό κίνημα που αμφισβητεί την παραδοσιακή προσέγγιση. Ο James Clear, μέσα από το βιβλίο του Atomic Habits, προτείνει τη στροφή από τους στόχους στα συστήματα.45

Σύμφωνα με τον Clear, οι στόχοι είναι καλοί για τον καθορισμό της κατεύθυνσης, αλλά τα συστήματα (οι καθημερινές συνήθειες) είναι αυτά που φέρνουν την πραγματική πρόοδο.47

Η εστίαση μόνο στον στόχο μπορεί να περιορίσει την ευτυχία, καθώς το άτομο αναβάλλει την ικανοποίηση μέχρι τη στιγμή της επίτευξης, ενώ η εστίαση στο σύστημα επιτρέπει την ικανοποίηση από τη διαδικασία.45

Παράλληλα, ο Cal Newport εισήγαγε την έννοια της «Αργής Παραγωγικότητας» (Slow Productivity), αντιδρώντας στην «ψευδο-παραγωγικότητα» των αμέτρητων emails και συναντήσεων.49

Η αργή παραγωγικότητα βασίζεται σε τρεις αρχές:

1. Κάντε λιγότερα πράγματα: Η μείωση του φόρτου επιτρέπει την εμβάθυνση και την ποιότητα.51
2. Εργαστείτε με φυσικό ρυθμό: Η αναγνώριση ότι η δημιουργικότητα έχει εποχές και δεν μπορεί να είναι σε διαρκή ένταση.51
3. Εμμονή με την ποιότητα: Η εστίαση στη δημιουργία έργων που έχουν διαχρονική αξία.49

Αυτή η μετατόπιση αντανακλά μια ευρύτερη ανάγκη για επανασύνδεση της στοχοθεσίας με τις προσωπικές αξίες.

Η Θετική Ψυχολογία προτείνει ότι οι στόχοι είναι πραγματικά αποτελεσματικοί και ενισχύουν την ευεξία μόνο όταν είναι «αυτο-συμφωνικοί» (self-concordant), δηλαδή όταν πηγάζουν από τις βαθύτερες επιθυμίες και τις αξίες του ατόμου αντί για εξωτερικές πιέσεις.24

Η χρήση των Character Strengths (δυνάμεις χαρακτήρα) για την επίτευξη των στόχων θεωρείται πλέον απαραίτητη για τη διατήρηση της μακροχρόνιας παρακίνησης και της ψυχικής υγείας.25

Η Ελληνική Πραγματικότητα: Από τις Πολυεθνικές έως την Ατομική Μικρή Επιχείρηση

Η στοχοθεσία στην Ελλάδα δεν αποτελεί ένα ενιαίο κίνημα, αλλά ένα κατακερματισμένο φαινόμενο που καθορίζεται από το μέγεθος και τη δομή της επιχείρησης.

Ενώ οι startups και οι πολυεθνικές λειτουργούν με βάση τα OKRs, η συντριπτική πλειονότητα της ελληνικής οικονομίας – που αποτελείται από 1,9 εκατομμύρια μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις (ΜμΕ) – ακολουθεί μια τελείως διαφορετική λογική.1.

Ο Ιδιωτικός Τομέας: Στοχοθεσία “της Επιβίωσης” και Διαίσθηση

Στις μικρές και ατομικές επιχειρήσεις, η στοχοθεσία σπάνια ακολουθεί το μοντέλο SMART ή τη μέθοδο MBO. Η διοίκηση είναι άτυπη (informal) και συνυφασμένη με την ιδιοκτησία.

Ο ιδιοκτήτης-μάνατζερ θέτει στόχους που υπάρχουν κυρίως “στο μυαλό του”, με χρονικό ορίζοντα που συχνά δεν ξεπερνά τον επόμενο μήνα λόγω των σοβαρών προβλημάτων ρευστότητας.

Για αυτές τις επιχειρήσεις, ο κυρίαρχος στόχος δεν είναι η στρατηγική ανάπτυξη, αλλά η επιβίωση (survivalist entrepreneurship) εν μέσω υψηλού λειτουργικού κόστους και ασταθούς θεσμικού πλαισίου.

Το Πολιτισμικό Παράδοξο: Φιλότιμο εναντίον Συστημάτων

Ένα μοναδικό χαρακτηριστικό της ελληνικής πραγματικότητας είναι η υποκατάσταση των τυπικών συστημάτων στοχοθεσίας από το “φιλότιμο”.

Σε μικρά εργασιακά περιβάλλοντα, η απόδοση δεν ρυθμίζεται από δείκτες (KPIs), αλλά από τις προσωπικές σχέσεις και το αίσθημα καθήκοντος των εργαζομένων που συμμετέχουν συχνά άμισθα ή με υπερπροσπάθεια σε έργα.

Παρόλα αυτά, αυτή η “άτυπη στοχοθεσία” υπονομεύεται από δομικές παθογένειες, όπως η έλλειψη εμπιστοσύνης και ο νεποτισμός, που αποθαρρύνουν την ουσιαστική δέσμευση.3.

Η “Τυπολατρία” των Σχεδίων (ΕΣΠΑ και Δημόσιο)

Στο επίπεδο των κρατικών ενισχύσεων (ΕΣΠΑ), η στοχοθεσία συχνά εκφυλίζεται σε μια “τυπική διαδικασία” (formalism). Τα επιχειρηματικά σχέδια συντάσσονται από συμβούλους για να ικανοποιήσουν τα κριτήρια επιδότησης, χωρίς να αποτελούν πραγματικό εργαλείο διοίκησης για τον μικρό επιχειρηματία.

Παρόμοια εικόνα εμφανίζει ο δημόσιος τομέας, όπου οι νομοθετικές προσπάθειες (Ν. 3230/2004 έως Ν. 4940/2022) παραμένουν συχνά “στα χαρτιά”, με τους στόχους να διατυπώνονται γενικόλογα και χωρίς σύνδεση με πραγματικά αποτελέσματα για τον πολίτη.

Συμπεράσματα και Μελλοντικές Τάσεις

Το κίνημα της στοχοθεσίας, έχοντας διανύσει μια πορεία χιλιάδων ετών από την αριστοτελική φιλοσοφία μέχρι τους αλγορίθμους της Google, βρίσκεται σήμερα σε μια φάση επαναπροσδιορισμού.

Η απαρχή της στοχοθεσίας ως εργαλείου επιβίωσης και βιομηχανικής απόδοσης δίνει τη θέση της σε μια πιο σύνθετη ανάγκη για νόημα και ισορροπία.1

Η κυριαρχία των OKRs και του SMART παραμένει ισχυρή, αλλά η εφαρμογή τους γίνεται πλέον με μεγαλύτερη επίγνωση των ψυχολογικών επιπτώσεων και της ανάγκης για ευελιξία.12
Οι μελλοντικές τάσεις στη στοχοθεσία αναμένεται να επικεντρωθούν σε τρεις άξονες:

• Εξατομίκευση μέσω AI: Η τεχνητή νοημοσύνη θα επιτρέπει τη δημιουργία δυναμικών στόχων που προσαρμόζονται σε πραγματικό χρόνο με βάση την απόδοση και την ψυχολογική κατάσταση του εργαζόμενου, μειώνοντας το burnout.41
• Ολιστική Παραγωτικότητα: Η στοχοθεσία θα ενσωματώνει όλο και περισσότερο δείκτες ευεξίας και προσωπικής ανάπτυξης, αναγνωρίζοντας ότι η επαγγελματική επιτυχία δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς ψυχική υγεία.21
• Κοινωνικός και Περιβαλλοντικός Αντίκτυπος: Οι στόχοι των οργανισμών θα μετατοπίζονται από το καθαρό κέρδος σε σκοπούς που αφορούν τη βιωσιμότητα και την κοινωνική ευθύνη, ευθυγραμμίζοντας την ατομική δράση με τις παγκόσμιες προκλήσεις.17

Η στοχοθεσία, σε τελική ανάλυση, παραμένει η πιο ισχυρή τεχνολογία που διαθέτει ο άνθρωπος για να διαμορφώνει το μέλλον του.

Η πρόκληση του σήμερα δεν είναι η έλλειψη στόχων, αλλά η επιλογή εκείνων των στόχων που αξίζουν πραγματικά την προσπάθειά μας.25

Όπως ξεκίνησε από την αναζήτηση του «τέλους» στην αρχαία Αθήνα, έτσι και σήμερα, η στοχοθεσία μας καλεί να αναρωτηθούμε όχι μόνο πώς θα πετύχουμε περισσότερα, αλλά πώς θα ζήσουμε καλύτερα.2

Βιβιλογραφία:

1. Setting the Standard – A Journey through goal setting … – OKR Institute, accessed on January 8, 2026, https://okrinstitute.org/the-past-and-future-of-goal-setting/
2. Goal Theory | Research Starters – EBSCO, accessed on January 8, 2026, https://www.ebsco.com/research-starters/education/goal-theory
3. Goal setting – Wikipedia, accessed on January 8, 2026, https://en.wikipedia.org/wiki/Goal_setting
4. Goal Setting and Task Performance: 1969-1980 – DTIC, accessed on January 8, 2026, https://apps.dtic.mil/sti/tr/pdf/ADA086584.pdf
5. accessed on January 8, 2026, https://psychology.town/motivation-emotion/theories-motivation-instinct-self-actualization/#:~:text=In%20the%20late%2019th%20and,instincts%20to%20meet%20basic%20needs.
6. Instinct Theory Of Motivation In Psychology, accessed on January 8, 2026, https://www.simplypsychology.org/instinct-theory-of-motivation.html
7. A History of Human Motivation Theories Richard M. Ryan, Emma Bradshaw, & Edward L. Deci Motivation is a topic of relevance i – selfdeterminationtheory.org, accessed on January 8, 2026, https://selfdeterminationtheory.org/wp-content/uploads/2019/07/2019_RyanBradshawDeci_HistoryOfMotivationTheories.pdf
8. William McDougall (psychologist) – Wikipedia, accessed on January 8, 2026, https://en.wikipedia.org/wiki/William_McDougall_(psychologist)
9. William McDougall | Behaviorism, Functionalism, Evolutionary Psychology | Britannica, accessed on January 8, 2026, https://www.britannica.com/biography/William-McDougall-American-psychologist
10. Exploring Theories of Motivation: From Instinct to Self-Actualization – Psychology Town, accessed on January 8, 2026, https://psychology.town/motivation-emotion/theories-motivation-instinct-self-actualization/
11. Management by objectives – Wikipedia, accessed on January 8, 2026, https://en.wikipedia.org/wiki/Management_by_objectives
12. 6 key moments that have shaped OKRs – Coda, accessed on January 8, 2026, https://coda.io/blog/okrs/6-key-moments-that-have-shaped-okrs
13. Drucker – Management By Objective – TheBusinessProfessor, accessed on January 8, 2026, https://thebusinessprofessor.com/drucker-management-by-objective/
14. A complete OKR history: From Intel to the modern workplace – Tability, accessed on January 8, 2026, https://www.tability.io/odt/articles/a-complete-okr-history-from-intel-to-the-modern-workplace
15. P.F. Drucker & Peter Drucker Management Theory | MBO & Knowledge Worker, accessed on January 8, 2026, https://www.business.com/articles/management-theory-of-peter-drucker/
16. Management by Objectives (MBO): All You Need to Know | Noxit, accessed on January 8, 2026, https://noxit.io/management-by-objectives-all-you-need-to-know/
17. What Is Peter Drucker’s Management Theory? – Business News Daily, accessed on January 8, 2026, https://www.businessnewsdaily.com/10634-peter-drucker-management-theory.html
18. The Transformation of Professionals into Self-Managing and Partially Self-Designing Contributors: Toward a Theory of Leadership-, accessed on January 8, 2026, https://digitalcommons.unl.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1015&context=managementfacpub
19. OKR Format Evolution: What’s New? – Peoplebox.ai, accessed on January 8, 2026, https://www.peoplebox.ai/blog/okr-format/
20. A History of Objectives and Key Results (OKRs) – Peoplelogic, accessed on January 8, 2026, https://peoplelogic.ai/blog/history-of-objectives-and-key-results
21. OKR – A Scientific Approach to Goal-Setting and Performance Management – Efectio, accessed on January 8, 2026, https://efectio.com/en/okr-a-scientific-approach-to-goal-setting-and-performance-management/
22. Building a Practically Useful Theory of Goal Setting and Task …, accessed on January 8, 2026, https://med.stanford.edu/content/dam/sm/s-spire/documents/PD.locke-and-latham-retrospective_Paper.pdf
23. Locke & Latham’s Goal Setting Theory | PDF – Scribd, accessed on January 8, 2026, https://www.scribd.com/document/34366435/Locke-s-Goal-Setting-Theory
24. Positive Psychology Micro-Coaching Intervention: Effects on Psychological Capital and Goal-Related Self-Efficacy – Frontiers, accessed on January 8, 2026, https://www.frontiersin.org/journals/psychology/articles/10.3389/fpsyg.2021.566293/full
25. The Science & Psychology Of Goal-Setting 101, accessed on January 8, 2026, https://positivepsychology.com/goal-setting-psychology/
26. accessed on January 8, 2026, https://en.wikipedia.org/wiki/SMART_criteria#:~:text=The%20term%20was%20first%20proposed,bound%E2%80%94hence%20the%20acronym%20S.M.A.R.T.
27. SMART Goals – Knowledge Centre | Human Performance Technology by DTS, accessed on January 8, 2026, https://blog.hptbydts.com/smart-goals
28. SMART criteria – Wikipedia, accessed on January 8, 2026, https://en.wikipedia.org/wiki/SMART_criteria
29. What Are SMART Goals? What Does the SMART Acronym Stand For? S – Specific, accessed on January 8, 2026, https://www.michigan.gov/mdhhs/-/media/Project/Websites/mdhhs/Assistance-Programs/Childrens-Special-Health-Care-Services/Bullying-Prevention-Initaitive/SMART-Goals-Information-Packet.pdf?rev=dae4094a09b04468a82d65925e702c85
30. An Essential Guide to SMART Goals – PeopleGoal, accessed on January 8, 2026, http://www.peoplegoal.com/guides/smart-goals/img/smart-goals.pdf
31. SMART Goals – ssd@vt.edu, accessed on January 8, 2026, https://ssd.vt.edu/content/dam/ssd_vt_edu/assets/docs/academic-coaching-nook/SMART%20Goals%20Intro..docx
32. The rise of OKRs: A short history of Objectives & Key Results – Leapsome, accessed on January 8, 2026, https://www.leapsome.com/blog/the-rise-of-okrs-a-short-history-of-objectives-and-key-results
33. Zig Ziglar’s Goal-Setting Wisdom | PDF | Humour | Laughter – Scribd, accessed on January 8, 2026, https://www.scribd.com/document/734954660/Inspirational-Jokes-And-Funny-Stories-From-Zig-Ziglar-Jim-Rohn-Brian-Tracy-And-Other-Great-Mentors-2
34. How Zig Ziglar Sets Goals – Getting Results, accessed on January 8, 2026, https://gettingresults.com/how-zig-ziglar-sets-goals/
35. Harvard? Yale? Fake, but Believable… – Don Sturgill, accessed on January 8, 2026, https://donsturgill.com/harvard-yale-fake-but-believable/
36. Self-Help Snake Oil and Self-Improvement Urban Legends – Psychotherapy.net, accessed on January 8, 2026, https://www.psychotherapy.net/article/self-help-snake-oil
37. Debunking Fake Research – Transformations, accessed on January 8, 2026, https://transformations.org.nz/debunking-fakes/
38. (PDF) Research on the Aesthetic Education in the Age of Social Media – ResearchGate, accessed on January 8, 2026, https://www.researchgate.net/publication/383477287_Research_on_the_Aesthetic_Education_in_the_Age_of_Social_Media
39. Hustle Culture/Studytube’s impact on my mental health : r/mentalhealth – Reddit, accessed on January 8, 2026, https://www.reddit.com/r/mentalhealth/comments/1lieap3/hustle_culturestudytubes_impact_on_my_mental/
40. The labour of visual authenticity on social media: Exploring producers’ and audiences’ perceptions on Instagram | Request PDF – ResearchGate, accessed on January 8, 2026, https://www.researchgate.net/publication/346389827_The_labour_of_visual_authenticity_on_social_media_Exploring_producers’_and_audiences’_perceptions_on_Instagram
41. What makes goal-setting apps motivate – or backfire? – Cornell Chronicle, accessed on January 8, 2026, https://news.cornell.edu/stories/2025/12/what-makes-goal-setting-apps-motivate-or-backfire
42. How Social Media Influencers Impact Motivation and Work-Life Balance for Software Developers – Zigpoll, accessed on January 8, 2026, https://www.zigpoll.com/content/how-do-you-perceive-the-impact-of-social-media-influencers-on-your-motivation-and-worklife-balance-as-a-software-developer
43. How Toxic Workplace Environment Effects the Employee Engagement: The Mediating Role of Organizational Support and Employee Wellbeing – PMC – NIH, accessed on January 8, 2026, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7956351/
44. When Setting Goals Becomes Toxic and Counterproductive – EF International Advisors, accessed on January 8, 2026, https://www.efinternationaladvisors.com/post/when-setting-goals-becomes-toxic-and-counterproductive
45. Forget About Setting Goals. Focus on This Instead. | by James Clear | Personal Growth, accessed on January 8, 2026, https://medium.com/personal-growth/forget-about-setting-goals-focus-on-this-instead-718e3e99deaf
46. Forget About Setting Goals. Focus on This Instead. – James Clear, accessed on January 8, 2026, https://jamesclear.com/goals-systems
47. The Difference Between Goals and Systems – James Clear, accessed on January 8, 2026, https://jamesclear.com/wp-content/uploads/2016/08/ABriefGuidetoGoalSetting-2.pdf
48. 3-2-1: On systems vs. goals, identity-based habits, and the lessons of life – James Clear, accessed on January 8, 2026, https://jamesclear.com/3-2-1/january-2-2020
49. Cal Newport’s Slow Productivity: Redefining success in a hustle culture, accessed on January 8, 2026, https://www.welcometothejungle.com/en/articles/cal-newport-slow-productivity-hustle-culture
50. Podcast #972: Down With Pseudo-Productivity: Why We Need to Transform the Way We Work – The Art of Manliness, accessed on January 8, 2026, https://www.artofmanliness.com/career-wealth/career/slow-productivity-cal-newport/
51. Slow productivity is a team sport: A critique of Cal Newport’s Slow Productivity | Information Wants To Be Free – Meredith Wolfwater, accessed on January 8, 2026, https://meredith.wolfwater.com/wordpress/2024/06/12/slow-productivity-is-a-team-sport-a-critique-of-cal-newports-slow-productivity/
52. Slow Productivity: The Lost Art of Accomplishment Without Burnout – The Key Point, accessed on January 8, 2026, https://thekeypoint.org/2024/12/01/slow-productivity-the-lost-art-of-accomplishment-without-burnout/
53. Accomplishment Without Burnout: A Review of “Slow Productivity” by Cal Newport, accessed on January 8, 2026, https://ptweeks.com/2025/10/09/a-review-of-slow-productivity-by-cal-newport/
54. The Positive Psychology Approach to Goal Management – Talent Tools, accessed on January 8, 2026, https://www.talenttools.com.au/articles/the-positive-psychology-approach-to-goal-management.html
55. Η εργασία στο μέλλον – ΣΕΒ σύνδεσμος επιχειρήσεων και βιομηχανιών, accessed on January 8, 2026, https://www.sev.org.gr/Uploads/Documents/53335/SEV_Deloitte_To_mellon_tis_ergasias.pdf
56. «Το πολυπολιτισμικό σχολείο στον 21οαιώνα: Διδακτικές μέθοδοι, εφαρμο – ΠΔΕ Ιονίων Νήσων, accessed on January 8, 2026, https://www.pdeionion.gr/wp-content/uploads/2020/04/%CE%A0%CF%81%CE%B1%CE%BA%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AC-%CE%A3%CF%85%CE%BD%CE%B5%CE%B4%CF%81%CE%AF%CE%BF%CF%85.pdf
57. Διοίκηση μέσω στόχων στο πλαίσιο εκσυγχρονισμού της Δημόσιας Διοίκησης: Ρυθμίσεις του – ΕΚΔΔΑ, accessed on January 8, 2026, https://www.ekdd.gr/ekdda/files/ergasies_esdd/21/2/1583.pdf
58. Γ.Γ. Ανθρώπινου Δυναμικού Δημοσίου Τομέα – υπουργειο εσωτερικων, accessed on January 8, 2026, https://www.ypes.gr/wp-content/uploads/2023/05/230419_GGDA_%CE%95Book-Apologismou-20230515.pdf
59. OKRs Guide – altoValue | Business Enablers, accessed on January 8, 2026, https://altovalue.com/el/okrs/
60. Τι είναι τα OKRs; Μια σύντομη εισαγωγή στα Objectives & Key Results – altoValue, accessed on January 8, 2026, https://altovalue.com/el/what-are-okrs-gr/
61. From Scroll to Action: Can Social Media Influencers Drive Real Behavioral Change Among Their Followers? – MDPI, accessed on January 8, 2026, https://www.mdpi.com/2076-0760/14/5/253